و بر اين اساس اگر در اين ميان كسى كه چون ملائكه و اگر خواستى بگو چون خدا ، بشر را به سوى خيرش دعوت نكند و كسى نباشد كه او را به سوى شرّ تشويق بنمايد ، ديگر امتحانى نخواهد بود ، و حال آنكه گفتيم امتحان در كار هست ، لذا مىبينيم كه خداى تعالى در امثال آيهء « الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا » « 1 » به اين دو سنخ دعوت تصريح نموده است . آرى ، اگر خداى تعالى ابليس را عليه بشر تأييد نموده و او را تا وقت معلوم مهلت داده است خود بشر را هم به وسيلهء ملائكه كه تا دنيا باقى است باقىاند تأييد فرموده است . و لذا مىبينيم در پاسخ ابليس نفرموده : « إنّك منظر ، تو مهلت داده شدى » بلكه فرموده : « إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ ، * تو از زمره مهلت داده شدگانى » ، پس معلوم مىشود غير از ابليس كسان ديگرى هم هستند كه تا آخرين روز زندگى بشر زنده‌اند . و نيز اگر ابليس را تأييد كرده تا بتواند باطل و كفر و فسق را در نظر بشر جلوه دهد ، انسان را هم با هدايت به سوى حق تأييد نموده ، و ايمان را در قلبش زينت داده و محبوب ساخته ، و به او فطرت توحيدى ارزانى داشته ، و به فجور و تقوايش ملهم نموده و نورى پيش پايش نهاده تا اگر ايمان آورد با آن نور در ميان مردم آمد و شد كند ، و همچنين تأييدات ديگر ، كه آيات متعدد الهى به آن اشاره دارد . « 2 »

--> ( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 268 . ( 2 ) . ر . ك : سورهء يونس ، آيهء 35 ؛ سورهء حجرات ، آيهء 7 ؛ سورهء روم ، آيهء 30 ؛ سورهء شمس ، آيهء 8 ؛ سورهء انعام ، آيهء 122 ؛ سورهء مؤمن ، آيهء 51 .